Nieuwe inzichten
Al heel lang ben ik liefhebber van het geluid van de steelguitar. Ik weet het, er zijn genoeg mensen die er een ongelofelijke hekel aan hebben maar ik vind het een prachtig instrument. De klank is uniek en de mogelijkheden voor de steelgitarist zijn onvoorstelbaar. Het gaat mij niet om iemand die zo snel en ingewikkeld mogelijk speelt - sommigen spelen zo snel dat je geen enkele noot meer kunt onderscheiden - maar om mooie melodielijnen, onverwachte toonsprongen en creatief gebruik van speeltechnieken - en het is een instrument dat daartoe uitnodigt.
Zelf kan ik wel wat gitaar spelen maar aan een pedalsteel waag ik me niet. Mijn motoriek laat het gewoon niet toe om die complexe combinatie van bewegingen ooit te leren. Nu is een lapsteel of Hawaii-gitaar feitelijk niet veel anders dan een gitaar die op zijn rug ligt en bespeeld wordt met een slide en een paar vingers. Dat is te overzien en zal er best een aardig geluid uit krijgen. Een pedalsteel is het wat anders. Daarin hebben ze nog een stuk techniek toegevoegd die lijkt op die van een concertharp. Een stel pedalen, soms zeven of acht stuks voor het verstemmen van iedere noot in de toonladder, liefst nog uitgebreid met een stel kniehevels (meer dan dat je knieën hebt) met een vergelijkbare functie als de pedalen. En om het compleet te maken zetten we er nog een volumepedaal bij om een te toon te laten aanzwellen of afnemen. Twee handen, twee voeten en twee knieën. Het vereist een enorm goede motoriek.
Showinstrument
Er wordt gezegd dat het geen showinstrument is, en als je het vergelijkt met een hardrockgitarist die headbangend op het podium staat, dan klopt dat. Het is een stuk subtieler om naar te kijken: zie de precieze bewegingen die met de slide worden gemaakt om een zuivere toon te krijgen, en zie de voet kantelen tussen twee pedalen om tussen de snaren te verstemmen terwijl de andere voet de toon zijn dynamiek verleent. Ik vind het mooi om naar te kijken. Ik heb tijdens het schrijven momenteel Gary Carter op YouTube aanstaan. Geweldig om die speeltechniek te zien.
Als je gaat kijken naar de achterliggende techniek, dan kan het instrument niet bedacht zijn door een muzikant, maar moet dat een technicus geweest zijn. Wie verzint er nou een muziekinstrument met zoveel functies die tijdens het spelen bediend moeten worden en bestaan uit een nauwkeurig mechanisch systeem dat betrouwbaar moet werken? Tegelijk is het intrigerend. Hoe krijg je het voor elkaar om zoiets te bouwen zonder elektronica? Want wees eerlijk: het is een prachtig stuk mechaniek en het enige elektronische aan het instrument is het opnemerelement en de regelaars die erop zitten. En de versterker natuurlijk die er een hoorbaar geluid van maakt.
Even doordenken
Nu verdiep ik me al heel lang in gitaarelementen en heb er zelf genoeg gemaakt. Ik heb alleen tot voor kort nooit nagedacht over het element van de pedalsteel. Een gitaar- of baselement voor vier, vijf, zes, zeven snaren is in de basis vrijwel hetzelfde, ook al zijn er talloze uitvoeringen. De grootte van de spoelen blijft binnen bepaalde grenzen. Een pedalsteel heeft vaak heel wat meer snaren, waardoor het element een veel grotere afstand moet overbruggen. Een veel grotere spoel dus. Niet zozeer in het aantal windingen, want dat zal redelijk gelijk blijven, maar in de lengte van het koperdraad. En dat zul je gaan merken. En ook het feit dat je niet vier of zes poolstaafjes hebt, maar tien of twintig. Het is van invloed op de klank.
Optimistisch ging ik daarom eens op zoek naar informatie over dit soort elementen. Uiteindelijk kun je genoeg vinden over PAF, Telecaster of welke bekende elementen dan ook. Na lang zoeken vond ik één site waarop een heel klein beetje technische informatie stond, maar lang niet genoeg om echt iets mee te kunnen. Zijn dit soort instrumentalisten niet bezig met de klank van het instrument, maar alleen aan het spelen?
Inmiddels heb ik links en rechts wat vragen uitgezet, vooral omdat me opviel dat de klank van veel opnamen die ik hoorde allemaal binnen eenzelfde categorie vielen.. Veel hebben een Stratocaster- of Telecasterachtige klank, sommigen klinken nasaal en zelfs onmuzikaal. Het kan zeker te maken hebben met de instellingen en opnametechniek maar volgens mij kan er meer uit de instrumenten gehaald worden door aanpassingen in de elektronica, of door een voorversterker of andere potmeters te plaatsen om de karakteristiek nauwkeurig te balanceren.
Eigen ontwerp
Nu ben ik al een tijdje bezig met het ontwerpen van een actief element, wat in eerste instantie voor een gewone elektrische gitaar bedoeld is maar net zo goed op een viersnarige bas bruikbaar moet zijn. Sterker nog, ik weet zeker dat het ontwerp ook voor een gitaar met zeven, acht, tien of zelfs twintig snaren een goed geluid geeft, terwijl de klank op maat gemaakt kan worden. Het zal alleen nog een tijd duren voordat ik een goed exemplaar heb dat helemaal aan mijn wensen voldoet.
Het klinkt misschien arrogant, maar ik ben er zeker van dat dit concept eigenlijk voor elke gitaar bruikbaar wordt en voor iedere muzieksoort inzetbaar. Wie weet wordt er over een paar jaar een pedalsteel mee uitgerust, waarmee een van mijn favoriete instrumenten nog beter gaat klinken. Tot dat moment ontwerp en bouw ik verder aan mijn idee.
