Repair shop

Al heel lang ben ik fan van The Repair Shop - de versie van de BBC loopt al enkele jaren - en ik moet zeggen dat de Nederlandse versie in uitvoering erg dicht bij het origineel staat. Ik kijk altijd met veel bewondering naar de specialisten die de ene keer een tweehonderd jaar oude kast restaureren, een vervuild en gescheurd schilderij van een voorvader onzichtbaar herstellen of een simpele speelgoedauto met bijzondere jeugdherinneringen weer opoetsen en werkend maken, maar de krassen en deuken laten zitten. De ene keer moeten er complete stukken houtsnijwerk precies op maat en op kleur worden nagemaakt en naadloos aan het oude deel worden gelijmd; een andere keer is het vooral schoonmaken, een drupje olie en een schroefje aandraaien. Het is niet altijd ingewikkeld, maar het zijn eigenlijk altijd dingen die met de juiste expertise moeten worden gedaan om geen rampen te veroorzaken.

Eigenlijk gaat het programma vaak niet over het repareren of restaureren, alhoewel dat voor mij de belangrijkste reden is om te kijken. Vaak zijn de meest simpele oplossingen het meest leerzaam. Het gaat niet om het weer als nieuw maken van de artikelen, integendeel Heel vaak worden krassen, roestplekken of versleten plekken in het nieuwe materiaal nauwkeurig nagebootst om iets juist oud en doorleefd te laten. Soms worden kosten noch moeite gespaard om een jurkje van een pop precies na te kunnen maken, een andere keer is het niet veel meer dan een stukje speelgoed zorgvuldig schoonmaken en met een drupje olie weer werkend krijgen. En regelmatig wordt de expertise van een collega-reparateur gevraagd om samen de herinneringen te herstellen.

Het gaat om het terugbrengen van herinneringen.

Poort naar het verleden

Het is een connectie met een verleden, en voor de eigenaren een poort naar familie of bijzondere gebeurtenissen. Soms gaat de connectie generaties terug met een schilderij waar een verre voorouder op staat, een andere keer is het dichtbij en is het speelgoed uit de eigen jeugd. Maar zonder uitzondering zijn de verhalen bijzonder, en vaak aangrijpend.

Tegelijk kan ik niet echt begrijpen wat de waarde voor iemand betekent. Misschien heeft dat te maken met het feit dat ik geen spullen heb met zo'n herinnering. Ik ben in mijn leven vaak verhuisd waardoor ik niet echt een ouderlijk huis heb gehad, en met het overlijden van mijn moeder (met kort daarop een verhuizing) is vrijwel alles waar ik waarde aan hechtte uit beeld geraakt. Misschien dat het me ook zo raakt als ik het schilderij met de schaapjes op de heide, dat bij ons aan de muur hing, terug zou vinden.

Aan de andere kant vraag ik me wel eens af hoe het voelt om dergelijk reparatiewerk voor iemand te doen. Hoe het is om een herinnering voor iemand terug te brengen door eigenlijk gewoon werk te doen wat je leuk vindt. Het punt is alleen dat ik in de automatisering werk, en ik verwacht niet dat mijn expertise op het gebied van bijvoorbeeld databases nuttig kan zijn hiervoor. Toch was er onlangs een moment dat ik me realiseerde dat ik speciaal 'reparatiewerk' had gedaan voor een goede vriend en zanger/instrumentalist.

Geen expert

In mijn vorige blog heb ik het verhaal verteld over oude opnamen die hij had. Goede muziek, op zich mooie opnamen. Alleen zat er een laag ruis in die het geluidsbeeld vertroebelde als een soort waas, als een stoffige laag op een mooi schilderij. Het kostte me wat moeite door technische problemen die ik tegenkwam maar uiteindelijk lukte het. Ik stuurde het resultaat naar hem op, en kreeg per omgaande een enthousiaste reactie van hem terug. Uit het korte bericht maakte ik op dat hij enorm blij was. Hij kon eindelijk de muziek luisteren zonder de waas die er altijd over gelegen had.

Toen realiseerde ik me dat hij als componist en uitvoerend artiest natuurlijk precies wist hoe de muziek had geklonken bij de opname. Hij had het alleen nooit meer zo kunnen ervaren. Tot nu. En ook al zo ik mezelf niet als expert willen betitelen, ik had het gevoel dat ik was toegetreden tot de groep van restaurateurs van The Repair Shop. Ik had de muzikale herinnering van mijn goede vriend kunnen restaureren. Voor hem was een poort naar het verleden weer toegankelijk. Een bijzonder gevoel voor beiden.

Naschrift

Er wordt vaak geklaagd dat we in een wegwerpmaatschappij leven waar apparaten voor een beperkte levensduur worden gemaakt. Dat is voor een deel waar, maar voor een belangrijk deel ook vaak niet. Een snoer vervangen, een onderdeel er weer aanlijmen (eerst uitzoeken wat het best werkt) of iets van de rommelmarkt opknappen. Veel reparaties zullen de eerste keer fout gaan, of niet geweldig, maar oefening baart kunst. Haal dat oude apparaat gewoon uit elkaar - het is toch al defect - en probeer het. Het is op zijn minst leerzaam, en met wat geluk krijg je het weer werkend of bruikbaar. En ook dat geeft een goed gevoel.

Teamwork

Als bedrijven iets nieuws willen ontwikkelen, wordt daarvoor gewoonlijk een projectgroep in het leven geroepen die zich bezig gaat houden met het bedenken en uitwerken van het concept, het ontwerpen en het bouwen van het prototype. Zo'n groep wordt dan samengesteld uit medewerkers met verschillende achtergronden en disciplines. Ieder heeft zijn of haar eigen taakgebied.

Het wordt totaal anders als je geen team tot je beschikking hebt maar wel een idee hebt dat je uit wilt werken. In eerste instantie is het een kwestie van een idee bedenken en een schetsmatig ontwerp maken. Na verloop van tijd kom je tot de ontdekking dat er meer bij komt kijken.

Zo begon ik aan een project voor een nieuw concept voor een actief gitaarelement. In eerste instantie leek het me prima mogelijk om het op gaatjesprint te bouwen en een eerste, simpele uitvoering bleek te werken. Het concept was goed, het schema te simpel om het regelbereik te krijgen wat ik wilde hebben. De verbeterde versie was op papier prima uit te tekenen, maar opbouwen op gaatjesprint bleek heel wat ingewikkelder. 

Nieuwe vaardigheden

Het werd dus tijd voor een nieuwe aanpak. Even alles aan de kant, en weer van voor af aan beginnen. Met schema's tekenen en printen ontwerpen op de computer had ik wat minder goede ervaringen maar ik had nieuwe software gevonden en besloot daarmee een poging te wagen. Dat betekent wel opnieuw beginnen - want de schema's zijn waarschijnlijk niet over te nemen en je moet vooral helemaal wennen aan een nieuw programma. Het is geen tekstverwerker, dus het is ook geen kwestie van 'ik ga maar aan de gang en ik zie wel hoever ik kom'. Het is echt een nieuwe werkomgeving waarvoor je heel wat uren training nodig hebt om aan de slag te kunnen. Gelukkig hebben we YouTube met instructiefilmpjes, hopelijk voor de juiste versie van de software. Ik moest dus eerst skills aanleren voor technisch tekenen en vervolgens het schema en het printontwerp maken.

Het geheel uitwerken met standaard onderdelen (through hole) bleek te groot. Over naar kleine, (surface mount devices) onderdelen die we tegenwoordig overal in tegenkomen. En klein betekent hier echt een stuk kleiner dan de traditionele onderdelen. Een bekende chip zoals de 741 die in veel gitaareffecten zit is normaal zo'n 10 x 10 mm. De smd-uitvoering is hoogstens 5 x 5 mm, en met veel kleinere aansluitingen. Een weerstandje is niet meer 10 x 2 mm (en nog de aansluitdraden) maar zo'n 2 x 1 mm en zonder draden. Zelf een printplaat etsen is gewoon geen optie meer. Dat betekent dus de printplaat laten maken door een gespecialiseerd bedrijf. De juiste onderdelen vinden voor een leuke prijs is ook niet altijd even eenvoudig. Mijn standaard webshops hebben niet alles, of ze hebben het wel maar veel te duur. Waar kan ik het onderdeel vinden, wat koop ik er verder nog, maar ook: welk onderdeel heeft vergelijkbare specificaties en is goedkoper? Ik begin toch waardering te krijgen voor inkopers.

Meer vakgebieden

Toen kwam de marketeer in beeld: stel dat er iets stuk gaat, is dat te repareren? Dat wordt lastig met dat kleine spul en herstellen wordt dus duur als het al kan. Kan het ontwerp niet modulair worden gemaakt zodat je delen kunt vervangen, maar ook zodanig dat je de configuratie aan kunt passen? Je zou dan kunnen kiezen voor een voordelige uitvoering met één pickupmodule, of voor de luxe uitvoering met drie. En vooral ook zelf te repareren of uit te breiden.

Dan is het moment daar dat alle onderdelen en printplaatjes in huis zijn, en de volgende techniek moet worden aangeleerd, want de oude soldeerbout is niet geschikt voor dit soort werk. Wat heb ik nodig, hoe moet ik het doen? Nieuwe technieken, nieuwe gereedschappen.

Ik

Op een bepaald moment realiseerde ik me dat ik in mijn eentje een team vorm. Ontwerper, technisch tekenaar, inkoper, enz. Maar ook dat ik regelmatig met mezelf in overleg ga om dingen na te lopen en af te stemmen. 'Heb je penafstand van de modules al?' 'Kan type A vervangen worden door type X?', 'Moeten de schema's ook als PDF worden bewaard?'

In een team draait het om samenwerken: there is no 'I' in 'team' is de veelgehoorde opmerking, maar je kunt als individu wel een team zijn. Ik voel me daardoor soms wel iemand met een meervoudig persoonlijkheidssyndroom. En samenwerken met jezelf is niet altijd eenvoudig.

Frisse kijk

Op het moment dat ik het eerste printje wilde gaan solderen ontdekte ik dat dat de weerstandjes en condensatortjes veel te groot waren. Na wat speurwerk bleek dat er twee maataanduidingen 0603 zijn. Imperial of metrisch. Ik was uitgegaan van de imperialversie van 1,6×0,8mm, terwijl de printplaat voor metrisch was gemaakt: 0,6×0,3mm. Pas dan merk je dat je de onafhankelijke controle door een collega met een frisse kijk op de zaak mist.

Dolby

Een paar maanden geleden had goede vriend/artiest oude opnamen van een album dat hij lang geleden had opgenomen. Mooie muziek met een goed helder geluid maar jammer genoeg met een enorme taperuis. Misschien was het indertijd opgenomen met Dolby en gedigitaliseerd zonder, en de tape was waarschijnlijk ook van mindere kwaliteit. Het resultaat was in elk geval mooie muziek die door de ruis op de kleine speakers van een telefoon of tablet niet fijn te beluisteren was. Of ik daar geen oplossing voor wist.

Tja, ik had op zoek kunnen gaan naar een oude Dolby processor maar ik ging ervanuit dat kans klein was dat ik er een zou vinden voor een schappelijke prijs. Een gewoon cassettedeck zou de oplossing kunnen zijn, vertelde ik hem. 'Oh, je zet de muziek op een cassette zonder Dolby, en die speel je weer af met Dolby. En dat neem je op met de computer' was zijn reactie. Ik moest er even over nadenken, want voor mij was het logisch om de Dolby-processor rechtstreeks als externe processor te gebruiken en in het send-return-pad van de computer te plaatsen. Geen verliezen van een tussenkopie, geen extra taperuis, en probeer nog maar eens een goede kwaliteit cassette te vinden. En hij wilde de helderheid van de opname behouden.

Van cassettedeck naar audioprocessor

Gelukkig had ik een paar jaar geleden bij een kringloopwinkel een heel mooi cassettedeck gekocht, wat maar liefst voorzien bleek van Dolby B, C en S. Perfect dus voor dit doel en eventuele toekomstige projecten. Na even zoeken op internet (hifiretroparts.com) had ik het complete schema en kon ik snel vinden waar ik het signaal in moest sturen: net na de voorversterker en IEC-correctie (o.a. ferro- of chroom-instelling) en natuurlijk voor de Dolby-processor. Het bleek een kwestie van twee condensatoren lossolderen en een jackaansluiting met schakelcontacten ertussen zetten. Op die manier blijft het deck volkomen normaal functioneren, maar kan het ook als processor worden ingezet door een plug in te steken. Dat ging snel en simpel, misschien iets té.

De praktijk blijkt altijd weerbarstiger dan de theorie. De riempjes bleken vergaan te zijn waardoor het klepje niet open kon en het apparaat ook niet wilde afspelen. Nieuwe riempjes bestellen dus - in Slowakije, want daar bleken ze betaalbare vervangingsonderdelen te hebben bij hifiretroparts.com. Gelukkig waren ze een week later in huis en kon het grote sleutelen beginnen, want het hele apparaat moest uit elkaar, evenals een groot deel van het loopwerk. Het deck is misschien van hoge kwaliteit, maar niet servicevriendelijk. Na twee uur sleutelen draaide hij, maar hij werkte nog niet zoals het moest. Het deck bleek van allerlei controlesystemen en beveiligingen te zijn voorzien. Geen cassette? Geen actie. Tape wikkelt niet op? De tape kan afgelopen zijn, dus stoppen. Opwikkelspoel gaat te snel? De tape kan gebroken zijn, dus stoppen. En stoppen betekent de uitgang dichtzetten om stoorsignalen te voorkomen. Gewoon een cassette erin stoppen bleek ook niet de oplossing want de de rubber rollers waren ook hard geworden en deden hun werk niet bepaald meer. Het controlesysteem omzeilen is misschien niet onmogelijk maar wel heel lastig. Dus nog maar eens rubber rollers bestellen bij de Slowaakse winkel. Ik kijk later nog wel eens of ik het controlesysteem voor de gek kan houden.

Nu het echte werk

Nieuwe rollers erin, cassette erin, en het geheel werkt. Plug in de nieuwe aansluiting en het signaal loopt keurig via de Dolby processor naar de uitgang. Nog wat gedoe met de geluidskaart instellen, maar het werkt. Dolby blijkt alleen niet genoeg om het probleem op te lossen, want er blijkt volgens het spectrogram ook nog een fluittoontje(!?) in te zitten en de ruis is erg sterk en goed zichtbaar tot mijn verbazing. Dus toch nog wat extra bewerkingen erop loslaten, maar na een half dagje werk lijkt het allemaal gelukt te zijn. De voorbereidingen hebben heel wat meer tijd gekost dan de daadwerkelijke uitvoering.

Het resultaat

De helderheid bleek geen probleem. De klankregeling had hier nauwelijks invloed op doordat het een mooie transparante opname is zonder effecten en gelukkig was de meester zelf ook blij met het resultaat. En wil je zelf horen hoe het klinkt: zoek op Spotify naar Strangers on a Train van Jim Rensson. Oordeel zelf, zou ik zeggen.

Het leven zit in de weg

Een tijd geleden ben ik begonnen met bloggen over muziek. Dat wil zeggen: ik heb precies één blog gepubliceerd, twee jaar geleden ontdekte ik. Er stonden al meer stukken klaar maar het is er niet van gekomen om daar iets mee te doen. De oorzaak: het leven zat in de weg. De oudste dochter van muziekvrienden stelde terecht de vraag wat dat nou eigenlijk betekent. Alles wat er gebeurt en wat je doet is toch uiteindelijk onderdeel van het leven, dus hoe kan het zichzelf in de weg zitten? Soms kan een simpele vraag moeilijk te beantwoorden zijn, zo ook deze, en ik ben erover gaan nadenken.

Verstoring van de routine

Werken, studeren, het huishouden - het zijn allemaal dingen die we rekenen tot het reguliere leven zonder er verder aandacht aan te besteden. Daarnaast zijn er natuurlijk nog ontspanningsmomenten zoals de sporten, uitgaan of muziek maken. Als je erover nadenkt zijn dit ook dingen die bij het dagelijkse leven horen, net als de boodschappen op zaterdagmorgen. Het hoort allemaal bij onze leefroutine. Op het moment dat we die dingen teveel als verplichting gaan zien en er geen plezier meer aan beleven kan het een sleur worden.

Er zijn in ieders leven momenten die niet bij die routine horen. Op zaterdag blijkt het te stormen en is het niet verstandig om de deur uit te gaan. De boodschappen kunnen niet worden gedaan. Het dak blijkt te lekken en er moet met spoed een dakdekker worden gezocht - die allemaal pas over een paar weken kunnen komen. We moeten zelf het dak op om een spoedreparatie uit te voeren, maar daarvoor moeten we eerst naar de bouwmarkt voor materiaal (om later tot de ontdekking te komen dat we iets cruciaals vergeten zijn). Een automobilist let niet op en rijdt onze auto waarmee we dagelijks naar het werk gaan flink in de kreukels.

Onze vaste routine is verstoord. Ook al kunnen die boodschappen best op maandag worden gedaan, en zouden we zaterdag de documentaire kunnen kijken. Ook al zouden we met de bus naar het werk kunnen. Het zijn alleen wel dingen die onze routine verstoren, ons vaste patroon in de war gooien waardoor we niet goed meer met onze tijd omgaan. Daarbij moeten we voor de bus op tijd bij de halte staan, wat ook weer tot aanpassing in de routine dwingt. Dat dak dichtmaken kost extra tijd en is een onverwachte kostenpost, en ook al is het misschien maar honderd euro, we hebben er niet op gerekend en het kost uiteindelijk een paar uur vrije tijd om het op te lossen.

En onverwachte leuke dingen?

Ik vraag me af of we ook zo van slag raken als onze routine verstoord wordt door iets dat wel leuk is, maar net zo onverwacht. Bijvoorbeeld een luxe weekend naar Parijs - komend weekend - dat ons onverwacht aangeboden wordt? De boodschappen op zaterdag kunnen dan tenslotte ook niet gedaan worden. Zouden we het dan wel zonder klagen accepteren?

Op het moment dat ik het schrijf realiseer ik me dat veel mensen daar geen probleem mee zullen hebben, maar personen met autistische trekken (en in mijn vakgebied werken er veel) zijn daar veel gevoeliger voor. Het blijft tenslotte een verstoring van het vaste leefpatroon, en voor sommigen kan het al verstorend werken als de halfvolle melk van Melkbus ineens niet meer in de winkel staat (ook al komt de melk van De Zuivelboer van dezelfde fabriek).

'Het leven zit in de weg' is dus volgens mij eigenlijk niets anders dan gebeurtenissen die de routine van ons leven verstoren op een manier die ons niet bevalt. En het leven dat mij in de weg zat? Belastingaangifte, problemen met het dak, schilderwerk dat gedaan moest worden, reorganisatie van en verhuizing op het werk. En waarschijnlijk wil ik gewoon meer willen doen dan mogelijk is in de tijd die ik heb, zowel op het werk als privé. Voor dat laatste zit het werk mij vooral in de weg - of een dag is voor mij gewoon veel te kort om te doen wat ik wil.